Poseł Brynkus > Poseł > Praca w sejmie > , , > Na jakim etapie są rządowe prace nad projektem ustawy reprywatyzacyjnej? -pyta poseł dr hab. Józef Brynkus w swojej interpelacji

Na jakim etapie są rządowe prace nad projektem ustawy reprywatyzacyjnej? -pyta poseł dr hab. Józef Brynkus w swojej interpelacji

12 marca br. poseł dr hab. Józef Brynkus (Kukiz’15) wystosował interpelację do prezesa Rady Ministrów Mateusza Morawieckiego w sprawie całościowej ustawy reprywatyzacyjnej. Zdaniem posła jednym z najważniejszych problemów po okresie rządów komunistycznych, które nie zostały dotąd rozwiązane są sprawy uregulowania stosunków własnościowych i reprywatyzacji oraz zadośćuczynienia roszczeniom właścicieli nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa po zakończeniu II wojny światowej.

Podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcin Warchoł udzielił odpowiedzi w imieniu prezesa Rady Ministrów informując, iż prowadzone są prace legislacyjne nad projektem ustawy o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości przez władze komunistyczne od 1944 r. Projektowana ustawa przewiduje możliwość przyznania osobom pokrzywdzonym aktami nacjonalizacyjnymi rekompensaty w jednej z trzech postaci: 1) zaliczenia wartości nieruchomości przejętej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego lub na poczet opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego we własność nieruchomości; 2) świadczenia pieniężnego; 3) obligacji skarbowych. Wysokość rekompensaty stanowić ma równowartość 20% wartości przejętej nieruchomości (w przypadku postaci wymienionych w pkt 1 i 2) albo 25% tej wartości (w przypadku obligacji skarbowych).

Treść interpelacji:

Interpelacja nr 20796

do prezesa Rady Ministrów

w sprawie całościowej ustawy reprywatyzacyjnej

Zgłaszający: Józef Brynkus

Jednymi z najważniejszych problemów nierozwiązanych po okresie rządów komunistycznych są sprawy uregulowania stosunków własnościowych i reprywatyzacji oraz zadośćuczynienia roszczeniom właścicieli (i ich spadkobierców) nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa po zakończeniu II wojny światowej, na mocy dekretów Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego i innych aktów prawnych tzw. władzy ludowej. Problemy te dotyczą nie tylko wielkich miast, jak Warszawa czy Kraków, ale wielu tysięcy małych gmin w całej Polsce, które w wyniku braku ustawy reprywatyzacyjnej mogą ponieść znaczący uszczerbek majątkowy. Jedynie kompleksowo opracowana i przyjęta ustawa reprywatyzacyjna może zapobiec zachwianiu sytuacji majątkowej licznych gmin, a równocześnie umożliwić zaspokojenie roszczeń zgłaszanych przez wielu prawowitych właścicieli nieruchomości czy ich spadkobierców.

Do niedawna nadzieją na ostateczne załatwienie podobnych problemów był senacki projekt zmiany art. 156 par. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, który dawał możliwość utrzymania w obiegu prawnym decyzji komunalizacyjnych. Niestety rozstrzygnięcie to nie zostało utrzymane. Obecne prace nad przygotowaniem ustawy reprywatyzacyjnej pozwalają mieć nadzieję, że uda się wreszcie – po prawie trzydziestu latach – rozwiązać kwestię z jednej strony zabezpieczenia majątku samorządów, objętego w dobrej wierze po przywróceniu rzeczywistej samorządności w 1990 roku, z drugiej zaś zaspokojenia słusznych roszczeń właścicieli i spadkobierców nieruchomości przejętych czy znacjonalizowanych przez władze komunistyczne. Przykładami potwierdzającymi konieczność ustawowego uregulowania sprawy są m.in. ogromne koszty poniesione przez Polskę na odszkodowania na podstawie tzw. układów indemnizacyjnych, a które z powodu niewłaściwego udokumentowania niejednokrotnie nie zabezpieczają Polski przed kolejnymi wystąpieniami podmiotów zagranicznych o kolejne zadośćuczynienia.

Szczególnie w przypadku mniejszych samorządów wystąpienia byłych właścicieli majątków o zwrot nieruchomości użytkowanych przez lata na cele komunalne mogą być dolegliwe, a nawet rujnować bezpieczeństwo majątkowe gmin. Niejednokrotnie połączone są one z żądaniami dodatkowych roszczeń z powodu bezumownego korzystania z tegoż majątku przez samorządy. Sądy często uznają te roszczenia za zasadne, kierując się formalnymi wymogami prawa, ale nie biorąc pod uwagę materialnej sytuacji samorządów. Rezygnacja przez samorządy z majątku stanowiącego przedmiot roszczeń właścicielskich niejednokrotnie doprowadziłaby do pozbycia się przez gminy majątku koniecznego do ich dalszego funkcjonowania i wykonywania zadań ustawowych.

Krzywdy historyczne niewątpliwie wymagają naprawienia i konkretnego zadośćuczynienia. Ale nie powinno się to odbywać poprzez działania niszczycielskie wobec samorządów. W przypadkach szczególnych zwrot majątku w naturze może być uzasadniony, ale powinny zostać wprowadzone jednolite regulacje w tym zakresie, równocześnie zabezpieczające interes prawny i majątkowy samorządów. W pozostałych przypadkach zadośćuczynienie powinno być dokonane przez oddanie innego majątku nieruchomego lub równowartości w innych aktywach.

Rozwiązania proponowane w projekcie ustawy reprywatyzacyjnej powinny stanowić mądry kompromis pomiędzy moralną odpowiedzialnością wobec pokrzywdzonych a realnymi możliwościami ekonomicznymi państwa. Nawet gdyby zainteresowane – dotknięte roszczeniami – gminy miały w jakimś procencie uczestniczyć w kosztach zadośćuczynienia, byłoby to rozwiązanie korzystniejsze, niż stosowane obecnie na mocy wyroków sądowych drastyczne uszczuplanie majątków samorządów. Obecna sytuacja jest szkodliwa podwójnie, gdyż nie reguluje ani nie rozstrzyga ostatecznie zagadnień, a jedynie incydentalnie i nierównomiernie załatwia tylko pojedyncze problemy.

Ponieważ sprawa uczciwej i godziwej reprywatyzacji jest jednym z najbardziej palących problemów Rzeczypospolitej, pragnę zapytać Pana Premiera:

Na jakim etapie są rządowe prace nad projektem ustawy reprywatyzacyjnej?

Czy proponowane rozwiązania uwzględniają zarówno interesy pokrzywdzonych, jak też samorządów i Skarbu Państwa?

 

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcina Warchoła:

Odpowiedź na interpelację nr 20796

w sprawie całościowej ustawy reprywatyzacyjnej

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcin Warchoł

W odpowiedzi na pismo z dnia 21 marca 2018 r., przy którym przekazano interpelację nr 20796 Pana Józefa Brynkusa posła na Sejm RP w sprawie projektu ustawy o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości przez władze komunistyczne od 1944 r. uprzejmie przedstawiam, co następuje.

W Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są prace legislacyjne nad projektem ustawy o zrekompensowaniu niektórych krzywd wyrządzonych osobom fizycznym wskutek przejęcia nieruchomości przez władze komunistyczne od 1944 r. Projektowana ustawa ma na celu systemowe uregulowanie kwestii przyznawania rekompensat za nieruchomości przejęte przez władze komunistyczne od 1944 r. na rzecz państwa lub na rzecz innych osób prawnych prawa publicznego, w tym jednostek samorządu terytorialnego (w latach 1944-1950 związków samorządu terytorialnego). Projektowana ustawa przewiduje możliwość przyznania osobom pokrzywdzonym aktami nacjonalizacyjnymi rekompensaty w jednej z trzech postaci: 1) zaliczenia wartości nieruchomości przejętej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego lub na poczet opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego we własność nieruchomości; 2) świadczenia pieniężnego; 3) obligacji skarbowych. Wysokość rekompensaty stanowić ma równowartość 20% wartości przejętej nieruchomości (w przypadku postaci wymienionych w pkt 1 i 2) albo 25% tej wartości (w przypadku obligacji skarbowych).

Przyjmując określony w projektowanej ustawie zakres podmiotów uprawnionych do skorzystania z projektowanego prawa rekompensaty, wstępnie przypuszcza się, że wejście w życie proponowanych zmian może skutkować wydatkami budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego w wysokości od 10 do 15 miliardów zł.

Przedmiotowa regulacja wpłynie na obszar dotyczący mienia państwowego, gdyż projektowane przepisy wykluczają możliwość zwrotu nieruchomości w naturze, a więc nieruchomości, częstokroć będące własnością Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego nie zmienią właściciela. Dodatkowo, projektowana regulacja zakłada przejście na Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego części nieruchomości opuszczonych, których właścicieli nie ustalono od 27 maja 1990 r., a co za tym idzie – mienie państwowe w tym zakresie zostanie powiększone.

Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 stycznia 1990 r. (K 18/95) uznał dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w uprawnienia majątkowe gmin, których celem jest dostosowanie stosunków cywilnoprawnych do zmian, jakie niosą głębokie przeobrażenia ustrojowe. Trybunał podkreślił, że proces ten nie zakończył się na komunalizacji mienia państwowego na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., jest procesem trudnym i złożonym, stąd też gminy, które swój byt prawny wywodzą z kompleksu ustaw samorządowych, jakie weszły w życie z dniem 27 maja 1990 r., muszą liczyć się z ograniczaniem przyznanych im praw majątkowych, ilekroć wymaga tego porządkowanie nie przystającej do nowych warunków ustrojowych spuścizny z okresu PRL.

Projekt ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów pod nr UD316 i opracowany bez uprzedniego przyjęcia założeń. Projekt w dniu 31 października 2017 r. został skierowany do uzgodnień międzyresortowych. W ramach rządowego procesu legislacyjnego projekt podlegał również konsultacjom publicznym i opiniowaniu. Po zakończeniu etapu uzgodnień projektu Minister Sprawiedliwości kilkukrotnie występował o rozpatrzenie projektu przez Stały Komitet Rady Ministrów (ostatni z takich wniosków skierował do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów dnia 18 stycznia 2018 r.), jednakże do chwili obecnej projekt nie był przedmiotem obrad Komitetu.

Dodatkowo należy wskazać, iż projekt w dniu 8 lutego 2018 r. uzyskał pozytywną opinię Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Z poważaniem

Marcin Warchoł

 

 

Opracowała: Sylwia Michalec
Pracownik Biura Poselskiego, asystent Posła dra hab. Józefa Brynkusa.