Poseł Brynkus > Aktualności > Aktualności > Spytkowice – Wysoka. Hołd obrońcom ojczyzny z września 1939 roku

Spytkowice – Wysoka. Hołd obrońcom ojczyzny z września 1939 roku

Poseł dr hab. Józef Brynkus uczestniczył 1 września 2018 roku w uroczystościach w Spytkowicach w powiecie nowotarskim oraz Wysokiej w powiecie suskim, z okazji rocznicy wybuchu II wojny światowej.

Spytkowice i Wysoka to jedne z pierwszych miejscowości Małopolski, które poznały grozę wojny i terroru hitlerowskiego. 1 września 1939 r. ruszyło doliną Orawy natarcie niemieckiej 2 Dywizji Pancernej XVII Korpusu, które miało z marszu zająć Kraków. Opór najeźdźcom stawili zarówno żołnierze regularnych formacji Wojska Polskiego, jak też formacje Obrony Narodowej oraz grupy ochotników. Wobec zarysowującego się kryzysu południowego skrzydła Armii „Kraków” dowodzonej przez generała brygady Antoniego Szyllinga, ze względu na olbrzymią przewagę liczebną i materiałową Niemców w Dolinie Orawy, Naczelny Wódz Marszałek Edward Rydz-Śmigły skierował na ten odcinek najnowocześniejszą jednostkę WP, 10 Brygadę Kawalerii Zmotoryzowanej dowodzoną przez pułkownika dyplomowanego Stanisława Maczka, zaś dowódca Armii „Kraków” nakazał wzmocnienie sił obrońców przez dwa bataliony 12 Pułku Piechoty Ziemi Wadowickiej, którym dowodził ppłk dypl. Marian Strażyc.

2 września nad ranem w wypadzie na Spytkowice poległ m.in. dowódca 4 kompanii 12 pp, podporucznik Tadeusz Stefaniszyn, którego mogiła znajduje się na Cmentarzu Parafialnym w Spytkowicach. W Wysokiej dalszy ruch niemieckich kolumn zablokowali żołnierze 10 Brygady. Przedarciu się Niemców w głąb polskiej obrony zdołano zapobiec.

Obchody rocznicy wrześniowych wydarzeń odbywają się tradycyjnie w Spytkowicach i Wysokiej. Uroczystość w Spytkowicach, zorganizowaną przez Stowarzyszenie Historii Spytkowic pod niezmordowanym zarządem Marii Fróg, poprowadził Michał Siwiec-Cielebon. Po modlitwie za poległych i zmarłych obrońców ojczyzny, odmówionej na Cmentarzu Parafialnym przez ks. Leopolda Kojsa odczytany został list Ministra Obrony Narodowej Mariusza Błaszczaka, skierowany do uczestników uroczystości rocznicowych w Spytkowicach i Wysokiej. Po krótkim wystąpieniu prof. J. Brynkusa i odczytaniu listu od starosty powiatu nowotarskiego Krzysztofa Fabera, przeprowadzony został Apel Pamięci po czym na grobie ppor. T. Stefaniszyna złożono kwiaty i zapalono znicze. Oprócz posła prof. J. Brynkusa  uroczystości uczestniczyli również wójt Gminy Spytkowice Ryszard Papanek i przewodniczący Rady Gminy Józef Kościelniak, Katarzyna Jurkowska reprezentująca starostę powiatu nowotarskiego Krzysztofa Fabera, nauczyciele i młodzież spytkowickich szkół, członkowie grup rekonstrukcyjnych oraz Stowarzyszenia Historii Spytkowic i grupy regionalnej z Szaflar. Asystę wojskową w Spytkowicach wystawiła 8 Baza Lotnictwa Transportowego z Krakowa-Balic.

Po odprawieniu uczestników II Rajdu Młodzieży szlakiem walk 4 komp. II batalionu 12 pp, który zakończył się później tuż przed południem w Wysokiej, część zgromadzonych przejechała na Gronik, gdzie M. Siwiec-Cielebon przypomniał przebieg wypadu na Spytkowice i okoliczności śmierci ppor., T. Stefaniszyna, po czym złożono kwiaty i znicze przy obelisku w miejscu śmierci bohaterskiego dowódcy. Po zakończeniu uroczystości uczestnicy spotkali się w Szkole Podstawowej na tradycyjnym poczęstunku i dyskusji.

W południe mszą św. odprawioną przez pochodzącego z tej miejscowości, a obchodzącego jubileusz 35-lecia kapłaństwa bernardyna, ojca Andrzeja Szczyptę, rozpoczęły się obchody w Wysokiej. Po mszy zgromadzeni przemaszerowali na Cmentarz Wojenny, gdzie przeprowadzono Apel Poległych z udziałem kompanii reprezentacyjnej 10 Brygady Kawalerii Pancernej ze Świętoszowa. Po przemówieniach gospodarza uroczystości, wójta gminy Jordanów Stanisława Pudo, posła na Sejm RP dra hab. Józefa Brynkusa, senatora Andrzeja pająka oraz starosty powiatu suskiego Józefa Bałosa, odczytany został list Ministra ON M. Błaszczaka. Głos zabrała także Joanna Wielgat – córka obrońcy Wysokiej por. Mariana Plichty – która przybliżyła postać walczącego podporucznika Wiktora Jordan-Rozwadowskiego, którego syn Andrzej przyleciał z Kanady wraz z małżonką aby wziąć udział w uroczystościach w Wysokiej.

Uroczystość zakończyło złożenie kwiatów u stóp Pomnika Poległych. W uroczystościach w Wysokiej uczestniczyli przedstawiciele organizacji kombatanckich, władz samorządowych powiatu suskiego i Gminy Jordanów, komend powiatowych Policji i Państwowej Straży Pożarnej w Suchej Beskidzkiej, Wojskowej Komendy Uzupełnień w Nowym Targu, placówki Straży Granicznej w Zakopanem, Nadleśnictwa w Myślenicach, instytucji państwowych i samorządowych z terenu powiatu suskiego,

Po zakończeniu oficjalnej ceremonii prawie tysiąc zgromadzonych gości przeszło za dwór w Wysokiej, gdzie staraniem m.in. dra Piotra Sadowskiego oraz rotmistrza kawalerii ochotniczej Jana Urbana przygotowano wspaniałą rekonstrukcję historyczną „Bitwy o Wysoką”, w której wzięło udział kilka grup rekonstrukcyjnych oraz mieszkańcy Wysokiej i Spytkowic. W organizacji przedsięwzięcia uczestniczyli członkowie Stowarzyszenia Kawaleria, Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju „Źródło” i Folwarku Toporzysko a wsparły je Urząd Gminy Jordanów oraz Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Promocji w Jordanowie.

Imponujące efekty pirotechniczne, zrekonstruowany sprzęt wojskowy, wielkie zaangażowanie osób wcielających się w rolę polskich i niemieckich żołnierzy oraz ówczesnych mieszkańców Wysokiej stworzyły świetne widowisko i sprawiły na rozlokowanej na zboczu nad „polem walki” widowni głębokie wrażenie. I choć była to pierwsza próba rekonstrukcji podhalańskiej bitwy podwładnych pułkowników Stanisława Maczka, Janusza Gaładyka oraz Mariana Strażyca, być może już w przyszłym roku zobaczymy podobną rekonstrukcję przygotowaną z jeszcze większym rozmachem. Uroczystości rocznicowe w Wysokiej zakończyły się spotkaniem uczestników przy tradycyjnej grochówce.

Zapraszamy do lektury 6. Numeru Biuletynu informacyjnego Brynkus! W sieci do pobrania TUTAJ.


Opracował Michał Siwiec-Cielebon, pracownik Biura Poselskiego posła na Sejm RP dra hab. Józefa Brynkusa.